Η αγωγή του λόγου στις παραστατικές τέχνες αποτελεί ευρύτερο όρο, ο οποίος αναφέρεται στη συνολική εκπαίδευση του ερμηνευτικού υποκειμένου πάνω στον σωστό, εκφραστικό και τεχνικά άρτιο προφορικό και αδόμενο λόγο. Συνδυάζει την τεχνική με τη συναισθηματική έκφραση και περιλαμβάνει τη μελέτη και εξάσκηση στην εκφορά του λόγου, τη διδασκαλία της σωστής άρθρωσης, της φωνητικής και της ορθοφωνίας.
Εκφορά του λόγου είναι ο τρόπος απόδοσης του λόγου, ώστε να αποφεύγεται η μονοτονία και να μεταδίδονται τα συναισθήματα και οι δραματικές προθέσεις του ερμηνευτικού υποκειμένου με σαφήνεια. Η διδασκαλία της εκφοράς του λόγου δίνει έμφαση στα ρυθμικά και μελωδικά στοιχεία του λόγου (προσωδία), με τον έλεγχο του τονισμού λέξεων και φράσεων και της δυναμικής της φωνής (παύσεις, αλλαγή τόνου, ρυθμού και έντασης κατά την απόδοση του κειμένου).
Στην αγωγή του λόγου η διδασκαλία της ορθής εκφοράς συνδυάζεται με τη διδασκαλία της άρθρωσης, προκειμένου οι παραγόμενοι φωνητικοί ήχοι και οι λέξεις να είναι ευκρινείς. Η καθαρή άρθρωση επιτυγχάνεται με την κατάλληλη χρήση των οργάνων της ομιλίας (γλώσσα, χείλη, δόντια, υπερώα). Ιδιαίτερα στο λυρικό τραγούδι καλλιεργείται η όσο το δυνατόν ευκρινέστερη άρθρωση, ώστε να γίνεται κατανοητό το κείμενο, παρά την πολυπλοκότητα της μουσικής, και να ευθυγραμμίζεται η φωνητική με τη μουσική και δραματική έκφραση. Για τη σωστή απόδοση του λιμπρέτου από τους λυρικούς τραγουδιστές/τις λυρικές τραγουδίστριες απαιτείται ειδική εξάσκηση για την προφορά κειμένων σε διαφορετικές γλώσσες.
Η μελέτη του τρόπου με τον οποίο παράγονται οι ήχοι της ομιλίας ή του τραγουδιού και ο έλεγχος και η ανάπτυξη των φωνητικών ικανοτήτων είναι τα σημεία στα οποία εστιάζει η φωνητική. Η διδασκαλία της περιλαμβάνει τεχνικές ασκήσεις αναπνοής (διαφραγματική αναπνοή), ασκήσεις για την εύρεση και καλλιέργεια του φυσικού ηχοχρώματος της φωνής, ασκήσεις για την ανάπτυξη του όγκου και της αντοχής της, την ενίσχυση της αντήχησης (στο κεφάλι, το στήθος, τον ουρανίσκο) και της προβολής της στον χώρο, χωρίς να προκαλείται ένταση στις φωνητικές χορδές.
Η ορθοφωνία επικεντρώνεται στην ορθή προφορά των λέξεων και την τήρηση των κανόνων της γλώσσας, ώστε ο προφορικός και αδόμενος λόγος να είναι κατανοητός και εύηχος. Η βελτίωση του προφορικού και του αδόμενου λόγου, η φυσική και ευχάριστη ροή του και η απαλλαγή από εγγενείς ή επίκτητες φωνητικές δυσλειτουργίες, μέσω της εκπαίδευσης του/της ηθοποιού και του τραγουδιστή/της τραγουδίστριας, περιλαμβάνει τη διδασκαλία τεχνικών ασκήσεων για την ενδυνάμωση της γλώσσας, των χειλιών και των μυών του στόματος, τον έλεγχο της γνάθου και των δοντιών, καθώς και τον έλεγχο της διαμόρφωσης και της σύνδεσης των ήχων, ώστε να αποφεύγεται η κατάποση συλλαβών, η υπερβολική επιμήκυνση συλλαβών ή λέξεων και η ασάφεια στον τρόπο εκφοράς των καταλήξεων. Ενώ η φωνητική στοχεύει στην ανάπτυξη και ενδυνάμωση της φωνής, η ορθοφωνία επιδιώκει την καθαρότητα και την ευκρίνεια του λόγου.
Σύμφωνα με το Προεδρικό Διάταγμα 93/2018, στις Κρατικές Ανώτερες Σχολές του Εθνικού Θεάτρου [National Theatre of Greece] και του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος [National Theatre of Northern Greece], το μάθημα «Αγωγή του προφορικού λόγου (σύστημα) αναπνοής-άρθρωση-τοποθέτηση και ανάπτυξη φωνής-κανόνες ορθής προφοράς και απαγγελίας» είναι υποχρεωτικό και ανήκει στην κατηγορία των κύριων μαθημάτων για τους σπουδαστές των Τμημάτων της Υποκριτικής και της Σκηνοθεσίας. Ο Δημήτρης Ροντήρης και ο Σωκράτης Καραντινός ήταν από τους πρώτους που δίδαξαν το μάθημα της αγωγής του λόγου σε Δραματικές Σχολές και άλλα ιδρύματα, λίγο πριν τα μέσα της δεκαετίας του 1930.
